Zutphen – Walburgiskerk

De trots van Zutphen torent boven alles uit

Ligging

De Grote of Sint-Walburgiskerk, plaatselijk bekend als de Walburg, ligt aan het ’s-Gravenhof in Zutphen, in het centrum.

Foto © Michielverbeek, 2007

Virtueel bezoek

Neem een kijkje in het interieur van de Sint-Walburgiskerk of bekijk de korte sfeerimpressie.

Gebruik

U kunt de Walburgiskerk bezoeken vanaf de Nationale Museumweek in april t/m eind oktober.  Tijdens de reguliere openstelling is in de kerk en de middeleeuwse bibliotheek de Librije een gids aanwezig om u rond te leiden. De Librije is alleen te bezichtigen onder begeleiding van deze gids, de kerk kunt u ook zonder gids bezoeken. Ook de toren is op bepaalde dagen geopend. Kerk en Librije zijn zondags en maandags gesloten. Tijdens trouw- en rouwdiensten, concerten en andere activiteiten is het mogelijk dat de kerk, Librije en toren tijdelijk zijn gesloten voor bezoekers. Ook tijdens de wekelijkse eredienst op zondagochtend 10 uur is de kerk niet voor bezichtiging geopend.

De Stichting Henrick Bader Orgel organiseert klassieke- en jazzconcerten in de Walburgiskerk. Vaak worden tijdens deze concerten ook het Ahrend-orgel en het grote Baderorgel bespeeld.

Geschiedenis

De Walburgiskerk in Zutphen behoort tot de mooiste kerken van Nederland. De oudste delen van de kerk dateren uit ca. 1050. In de eeuwen erna is de kerk meermaals verbouwd & gemoderniseerd en getransformeerd tot de huidige hallenkerk. In de 13de eeuw werd begonnen met uitbreidingen van het schip en de toren, in de 14de (bouw van de kooromgang en Raadskapel) en de 15de eeuw (verhoging van de zijbeuken, uitbreiding van de transepten en de torenverhoging) volgde de rest van de verbouwingen.

Tussen 1561 en 1564 werd de Librije aan het kerkgebouw toegevoegd. Dit is de oudste openbare bibliotheek van Nederland en een van de twee overgebleven kettingbibliotheken in Europa. In Italië (Cesena) is een vergelijkbare bibliotheek te vinden. Ze werd opgericht door twee kerkmeesters, met als doel de mensen voor het ‘ware’ geloof te behouden door hen ‘goede’ boeken te laten lezen. De Librije werd gebouwd naar het voorbeeld van de boekenzalen van twee Zutphense middeleeuwse kloosters. De 16de-eeuwse boekencollectie is al die tijd in haar oorspronkelijke gedaante op dezelfde plek bewaard gebleven. Ook de originele inrichting is nog intact. De collectie heeft nog altijd een hoge wetenschappelijke betekenis.

Tot 1591 was de Walburgiskerk een collegiale of kapittelkerk en de oudste parochiekerk van Zutphen. Na de reformatie was het de hoofdkerk van de hervormde gemeente en in de afgelopen jaren van de protestantse gemeente Zutphen. De kerk en Librije zijn in 1966 aangewezen als rijksmonument (nr. 41195). In 2016 droeg de protestantse gemeente Zutphen de kerk over aan Oude Gelderse Kerken.

Gebouw

De Walburgiskerk is een hallenkerk met kooromgang en dakruiter, aangebouwde kapellen en een ingebouwde toren van vijf geledingen. De toren is voorzien van een achtkantige houten lantaarn met klokkenkoepel. Alle bouwdelen van de kerk hebben een afzonderlijke kap. De kerk is 78 meter lang, 65 meter breed en onder de gewelven 18 meter hoog. Het interieur wordt grotendeels gedekt door kruisribgewelven. Het Mariaportaal en de noord- en zuidkapel hebben netgewelven.

Bijzonder is de in het verlengde van het koor liggende veelhoekige Mariakapel, die in de 14de eeuw gebouwd werd. De kapel staat ook wel bekend als Raadskapel, aangezien deze in latere tijd gereserveerd werd voor het stadsbestuur.

Restauraties

Van 1890 tot 1925 werd de kerk ingrijpend gerestaureerd onder supervisie van Pierre Cuypers. De gietijzeren vensters werden weer vervangen door ramen, balustrades werden vernieuwd en aanbouwen uit latere eeuwen werden verwijderd. In 1911-1912 werden er achter de witkalk muur- en gewelfschilderingen ontdekt. Deze werden gerestaureerd onder leiding van Cuypers.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de schade door oorlogsgeweld hersteld. Tijdens deze werkzaamheden werd de toren door brand getroffen. De spits brandde af, evenals de houten gebinten in de toren en de historische klokken vielen te pletter. In de loop der tijd zijn deze gereconstrueerd.

Van 1993 tot 1999 werd het interieur gerestaureerd. Na de overdracht aan Oude Gelderse kerken is de kerk in 2018 nogmaals gerestaureerd.

Interieur

De Walburgiskerk heeft een van de grootste verzamelingen muur- en gewelfschilderingen in Nederland. De schilderingen laten gebeurtenissen uit de Bijbel en uit de levens van heiligen zien, maar ook wapens van aanzienlijke families of personen in de stad zijn afgebeeld. De oudste schilderingen zijn omstreeks 1400 aangebracht.

De kerk bezit enkele interessante epitafen (gedenkstenen), die in de wanden zijn aangebracht ter nagedachtenis van geestelijke of wereldlijke personen. Daarnaast liggen in de kerk zo’n 250 grafzerken uit de 15de tot 19de eeuw. De bewerking hiervan is vaak van zeer hoog niveau.

Een van de grote bezienswaardigheden is de koperen doopvont uit 1527, gemaakt door Gielis van Eynde uit Mechelen. Een geprofileerde voet rust op zes koperen leeuwen. Daarop staat een ronde stam, waar het geprofileerde bekken op rust. Tegen de stam zitten de vier evangelisten. Aan een smeedijzeren kraan hangt het deksel met een torenvormige bekroning. Daarin bevindt zich een voorstelling van de Doop van Christus in de Jordaan. Het deksel wordt bekroond door een pelikaan.

Een ander pronkstuk is het orgel, gebouwd door Hans Henrick Bader. Het Baderorgel is een van de grootste orgels in Nederland uit de 17de eeuw. Het heeft drie klavieren, een pedaal en ongeveer 2.400 pijpen. Het orgel heeft de typisch heldere, zangerige klank uit die tijd, gemengd met ‘stoere’ barokelementen.

Foto © Richard Broekhuijzen, 2009

In het koor hangt een grote smeedijzeren kaarsenkroon, die dateert van het eind van de 14de eeuw. Hij behoort tot de oudste sierelementen in de kerk en is de enige oude kaarsenkroon in Nederland. De onderste rand is rijk versierd met allerlei afbeeldingen uit de jacht, met daaronder de namen van Jezus, Maria, Paulus en de apostelen.

Bronnen
  • G. Hartman, ‘De Sint-Walburgiskerk in Zutphen; het nieuwe kroonjuweel van de SOGK’, in: Venster, jaargang 14, 2016, nummer 3.
  • Riemens, J.C., ‘Raadsels rond de raadskapel (1). Wat begon met een bouwcontract’, Tijdschrift Historische Vereniging Zutphen, jaargang 23, 2004, nummer 3, pp. 53-59.
  • R. Stenvert, C. Kolman, S. Broekhoven en B. Olde Meierink, Monumenten in Nederland; Gelderland. Zwolle, 2000.
  • Frijhof, W.T.M. en B. Looper en J. van der Kluit e.a., Geschiedenis van Zutphen, Zutphen 1989.

Kerkhof 3, 7201 DM Zutphen
Contact, route en meer informatie

Gebruik en verhuur

Voor groepen is het mogelijk om de kerk en/of de Librije buiten de reguliere openingstijden te bezoeken. Ook kunt u de kerk huren om er een concert of andere activiteit te organiseren. Wilt u meer hierover weten? Neem dan contact op met Mw. Anja Kuiken, T 0611 850 551 E
info@walburgiskerk.nl

 

Adres van de kerk: Kerkhof 3, 7201 DM Zutphen
Openingstijden: Vanaf het Museumweekend in april, mei: do t/m za. 13.30-17.00 uur.
Juni, juli, augustus: di t/m. za. 11.00-17.00 uur.
September, oktober: do t/m za. 13.30-17.00 uur.
Rondleidingen op afspraak zijn ook buiten openingstijden mogelijk.
Op christelijke feestdagen is de kerk vaak in gebruik voor concerten en erediensten en derhalve gesloten voor bezichtiging. Ook tijdens trouw- en rouwdiensten, concerten en andere activiteiten kan de kerk gesloten zijn. In de basisschoolvakanties (regio midden) en museumweekenden gelden verruimde openingstijden van 11 tot 17 uur.
Erediensten: Elke zondag om 10.00 uur vanaf Eerste Paasdag t/m de gedachtenis in november, en op Hemelvaartsdag.
Dominee: Ronald Heins / Irma Pijpers - Hoogendoorn
Telefoonnummer: (0575) 54 70 58
Bezoek (auto): Klik hier om uw route te plannen
Contactpersoon: Mw. Anja Kuiken
T 0611 850 551
E info@walburgiskerk.nl
Website: www.walburgiskerk.nl
Reliwiki: https://reliwiki.nl

Print Friendly, PDF & Email