Zutphen – Synagoge

Bewogen geschiedenis van Zutphense sjoel

Ligging

De Zutphense synagoge staat aan de Dieserstraat. De begane grond in gebruik als depotruimte, de eerste verdieping als synagoge. Zutphen is goed bereikbaar met auto en openbaar vervoer.

sjoelzutphen

Panoramafoto

Bekijk het exterieur en interieur van de synagoge op de 360º-foto.

Gebruik

Sinds 1985 is de bovenverdieping van de synagoge in gebruik bij de joodse gemeente voor diensten, onderwijs en lezingen. De begane grond wordt door de gemeente Zutphen gebruikt als archiefruimte.

Geschiedenis

Al in de middeleeuwen kende Zutphen een kleine joodse gemeenschap. Van een volwaardige joodse gemeente is echter pas sprake sinds het begin van de 19de eeuw. In mei 1798 kochten Asser Levie en Simon Vles een ‘huis en wheere binnen Zutphen op de Nieuwstad op het plein bij de Eekmole, uitkomende achter het huis van de Comparanten’. Er woonden toen zo'n 60 joden die vanaf toen in een eigen sjoel konden bijeenkomen. Omstreeks 1810 waren dat er al 100, waardoor het gebouw te klein was geworden; men besloot een grotere synagoge te gaan bouwen. In 1814 werd een nieuwe synagoge aan de Rosmolensteeg betrokken, die grotendeels gebouwd werd met materiaal van de afgebroken sjoel op de Nieuwstad. Kort na de viering van het zestigjarig bestaan van de nieuwe synagoge werd weer besloten tot nieuwbouw, omdat de gemeente intussen was uitgegroeid tot 600 personen. Twee panden en erf aan de Halterstraat waren aangekocht en in de tuin die uitkwam in de Dieserstraat, werd de nieuwe synagoge gepland. De beide panden deden dienst voor vergaderingen en godsdienstonderwijs. De eerste steen van de nieuwe synagoge werd gemetseld op 17 juli 1878 en op 15 augustus 1879 werd de nieuwbouw ingewijd. Dagelijks werden er drie diensten gehouden.

Tweede Wereldoorlog
In de Tweede Wereldoorlog werd de gemeente gedecimeerd. In 1930 telde zij nog 476 personen (2,4% van de totale bevolking), na afloop van de oorlog slechts 60 en enkele jaren later waren dat er nog maar 30. In 1960 was 0,2% van de Zutphense bevolking joods.

Na de oorlog werd besloten om de synagoge te verkopen, omdat de resterende joden niet meer in staat waren een dergelijk kostbaar gebouw te herstellen en te onderhouden. Het gebouw werd verkocht en er vestigde zich een machinefabriek in, tot er in het begin van de jaren 70 van de vorige eeuw een wet kwam die niet langer toestond dat industriepanden zich in de binnensteden bevonden. In 1976 kocht de gemeente het pand voor sloop en woningbouw. Een Stichting tot Behoud Synagoge Zutphen beijverde zich dit te voorkomen: men wilde het gebouw terugkopen van de gemeente voor restauratie. De Rijksdienst voor de Monumentenzorg plaatste de synagoge op de voorlopige monumentenlijst en hiermee werd sloop voorkomen. In 1982 werd de synagoge aangekocht van de gemeente en overgedragen aan Oude Gelderse Kerken.

Gebouw

De synagoge is gebouwd in 1878 naar een ontwerp van D. Lijsen. Het gebouw heeft een karakteristieke voorgevel met rondboogfriezen.

synagoge_zutphen

Restauraties

In 1922 werd het gebouw gerestaureerd, geschilderd en van elektrisch licht voorzien. Na de oorlog raakte het gebouw in verval. In 1976 kocht de gemeente Zutphen het pand, dat vervolgens werd gerestaureerd. Nadat de joodse gemeente het gebouw had overgedragen aan Oude Gelderse Kerken, nam deze de restauratie- en inrichtingskosten voor haar rekening. Op 15 december 1985 - de achtste dag van het Chanoekafeest - werden de lichten in de herbouwde sjoel ontstoken en sindsdien gebruikt de joodse gemeente de bovenverdieping weer voor diensten en lessen.

Bronnen
  • S. Laansma, De Joodse Gemeente van Zutphen.
  • J.A.M.M. Janssen, 'Zutphen in de maalstroom der kerkgeschiedenis'. In: Geschiedenis van Zutphen. Walburg Pers Zutphen, 1989, p. 278.
  • Hans Kooger, Het oude volk. Kroniek van joods leven in de Achterhoek, Liemers en het grensgebied. Staring Instituut/Mr. H.J. Steenbergenstichting Doetinchem, 2001, p. 270 e.v.

Dieserstraat 11, 7201 NA Zutphen
Contact, route en meer informatie

 

Adres van de kerk: Dieserstraat 11, 7201 NA Zutphen
Openingstijden: Elke vrijdag van 11 tot 16 uur, met uitzondering van Joodse feestdagen. Rondleidingen voor groepen op afspraak (1 à 1,5 uur).
Telefoonnummer: (0575) 518 651
Bezoek (auto): Klik hier om uw route te plannen
Contactpersoon: Mw. Constance Bouwmeister
T 0613 679 298
E secretaris@nigdestedendriehoek.nl
Website: http://www.nigdestedendriehoek.nl/
Reliwiki: http://www.reliwiki.nl

Print Friendly, PDF & Email