Wageningen

Grote Kerk Wageningen, kerk met een roerige geschiedenis

Ligging

De Grote Kerk is een laatgotische kerk midden in het stadscentrum van Wageningen. De kerk wordt omringd door gezellige terrassen op de Markt. Wageningen staat bekend als Stad der Bevrijding en die historische betekenis is terug te vinden in het gebrandschilderde herdenkingsraam 1940-1945 in de Grote Kerk.

Panoramafoto

Bekijk het exterieur en interieur van de Grote Kerk (voor de restauratie) op de 360º-foto.

Gebruik

De Grote Kerk is sinds 2017 eigendom van Oude Gelderse Kerken. Samen met de Stichting Grote Kerk Wageningen en andere betrokkenen wordt eraan gewerkt om de kerk een samenbindende plaats en functie te geven in de Wageningse samenleving. In mei 2019 is een groot restauratie- en herinrichtingsproject gestart om de kerk geschikt te maken voor multifunctioneel gebruik. Na deze verbouwing kan de kerk weer gehuurd worden voor (niet-religieuze) rouw- en trouwdiensten, concerten en recepties of voor grotere, regionale en landelijke evenementen en (muziek)festivals. De protestantse gemeente Wageningen blijft de Grote Kerk elke zondagochtend gebruiken voor haar kerkdiensten.

Geschiedenis

De Grote Kerk is een driebeukige kruiskerk. Tussen het koor en het schip zit een dwarsbeuk, daardoor heeft de plattegrond van de kerk de vorm van een kruis. De eerste kerk op deze plek werd in romaanse stijl gebouwd, nadat Wageningen stadsrechten kreeg in 1263. In de 15de eeuw werd de kerk uitgebreid met een noordbeuk in gotische stijl. Deze zijbeuk is afgebroken toen de kerk bij de invoering van de reformatie in 1578 overging van de katholieken op de protestanten. In de 16de eeuw werd ook de rest van de kerk verbouwd in deze stijl. De onderste drie meter van de toren is van tufsteen en dateert nog uit de 13de eeuw. In de 19de eeuw werd de kerk vergroot met een smalle zuidbeuk.
In 1861-1862 werd de kerk gerestaureerd onder leiding van de architect L.H. Eberson, waarbij de toren werd voorzien van vier later sterk bekritiseerde puntgevels. De kerk heeft de status van rijksmonument. In 1810 kwam de kerk in bezit van de hervormde gemeente Wageningen. De toren bleef echter in bezit van de burgerlijke gemeente. Sinds april 2017 is de kerk, zonder de toren, eigendom van Oude Gelderse Kerken.

Tweede Wereldoorlog

In mei 1940 werd de toren, een deel van de kerk en omliggende gebouwen door artillerie vanaf de Grebbeberg in puin geschoten, aangezien de toren een mogelijke uitkijkpost van de Duitse bezetter vormde. Hierop volgde een brand die bijna de hele kerk verwoestte. Het dak en de gewelven stortten vrijwel geheel in. Van de toren was alleen de romp blijven staan, de spits was naar beneden gekomen evenals de klokken die ernstig beschadigd waren. In augustus 1941 begon men naar ontwerp van A.J. van der Steur met de wederopbouw van de kerk en de toren. Bij de bouw van de kerk moesten zoveel mogelijk nog bruikbare oude stenen gebruikt worden. Toen de Duitse bezetter in juli 1942 een algehele bouwstop afkondigde, mocht alleen de herbouw van de kerk voltooid worden, omdat daarvoor geen nieuwe materialen nodig waren. De officiële ingebruikname was op 22 december 1943.
De Grote Kerk bleef tijdens de beschietingen van de geallieerden vanuit de Betuwe vrijwel ongeschonden. In april 1945 blies de Duitse bezetter tijdens de terugtocht de kerktoren op. Hierdoor werd opnieuw een deel van het schip zwaar beschadigd. In 1953-1954 werd de toren weer hersteld naar plannen van Van der Steur en Kleinhout. Op 4 juni 1954 werd de kerk officieel heropend.
Tijdens de verwoesting van de kerk in 1940 raakten ook de drie klokken van de kerk zwaar beschadigd. Deze werden uiteindelijk door de bezetter omgesmolten tot oorlogswapens. Op 1 augustus 1947 werd de zogenoemde Michielsklok aan de Grote Kerk geschonken door de gemeente Utrecht. De klok kwam uit de Buurkerk in Utrecht en was door Johannes Tolhuis in 1542 gegoten. In 1953 liet de gemeente twee nieuwe luidklokken gieten. De Michielsklok zelf heeft ook de status van rijksmonument.

Herdenkingsraam
In een van de koorvensters bevindt zich het herdenkingsraam Bevrijding 1940-1945. Op 5 mei 1945 werd in Hotel De Wereld in Wageningen de capitulatie getekend. Ter herinnering hieraan werd een raam ontworpen door jhr. O.E.C.M.I. van Nispen tot Pannerden. Het werd op 5 mei 1987 door de toenmalige koningin Beatrix onthuld. Onderaan het raam staat de Grote Kerk in brand, als symbool voor het oorlogsgeweld in heel Nederland en de wereld. Daarboven staat een man die de kettingen van de bezetting verbreekt. Hij vertrapt het hakenkruis en de Duitse adelaar. De Davidster herinnert aan de vervolging van joodse Nederlanders.

Het orgel in de kerk is gebouwd door D.A. Flentrop. Hij had al in 1944 een orgel voor de kerk gebouwd, maar dit werd verwoest aan het einde van de oorlog. In 1955 plaatste hij een nieuw orgel. In 1993 is de intonatie herzien en in 2005 is het gehele orgel nagezien en schoongemaakt. Ook is toen de nog ontbrekende Trompet 8 op het pedaal toegevoegd. Al deze werkzaamheden werden door Flentrop Orgelbouw uitgevoerd. Het orgel heeft 35 registers, verdeeld over 3 manualen en pedaal.

Restauratie

Vanaf mei 2019 is de kerk gesloten vanwege een ingrijpende restauratie en herinrichting. Tijdens de restauratie worden de buiten- en binnenkant van het kerkgebouw aangepakt en de vervallen delen hersteld. De herinrichting is bedoeld om de gebruiksmogelijkheden van het kerkgebouw te verruimen, zodat er een multifunctioneel kerkgebouw ontstaat.

Bronnen
  • Kees Gast en Jean Gardeniers, ‘De Grote of Johannes-de-Doperkerk in Wageningen’, in: Venster, jaargang 15, 2017, nummer 3.
  • R. Stenvert, C. Kolman, S. Broekhoven en B. Olde Meierink,  Monumenten in Nederland; Gelderland. Zwolle, 2000
  • Website Stichting Grote Kerk Wageningen, www.grotekerkwageningen.nl

In 2017 is een Wageningen-special van Venster uitgebracht. Klik hier om deze te bekijken.

Markt 1, 6701 CX Wageningen

Contact, route en meer informatie

De restauratiewerkzaamheden aan de Grote Kerk zullen zomer 2020 zijn afgerond. Daarna kunt u hier meer informatie vinden over de huur van de kerk.

 

Adres van de kerk: Markt 1, 6701 CX Wageningen
Openingstijden: Gesloten tijdens restauratie en herinrichting. Naar verwachting weer beschikbaar voor verhuur vanaf (vroege) zomer 2020
Erediensten: Vinden elders plaats tijdens restauratie en herinrichting
Bezoek (auto): Klik hier om uw route te plannen
Contactpersoon: Mw. Femke Hamelynck
E info@grotekerkwageningen.nl
Website: https://grotekerkwageningen.nl/
Reliwiki: https://www.reliwiki.nl

Print Friendly, PDF & Email