Wageningen

Grote Kerk Wageningen, kerk met een roerige geschiedenis

Ligging

De Grote Kerk is een laatgotische kerk midden in het stadscentrum van Wageningen. De kerk wordt omringd door gezellige terrassen op de Markt. Wageningen is vooral bekend om zijn universiteit en research center, gericht op gezonde voeding, leefomgeving en voedselzekerheid, en wordt ook wel Stad der Bevrijding genoemd. Die historische betekenis is terug te vinden in het gebrandschilderde herdenkingsraam 1940-1945 in de Grote Kerk.

Panoramafoto

Bekijk het exterieur en interieur van de Grote Kerk op de 360º-foto's.

Gebruik

De Grote Kerk is sinds 2017 eigendom van Oude Gelderse Kerken. Door samenwerking met de Stichting Grote Kerk Wageningen en andere betrokkenen heeft de kerk een samenbindende plaats en functie gekregen in de Wageningse samenleving en is, na een restauratie- en herinrichtingsproject (2019-2020), het kerkgebouw geschikt voor veelzijdig gebruik. De kerk wordt verhuurd voor (niet-religieuze) rouw- en trouwdiensten, concerten, recepties en grotere regionale en landelijke evenementen en (muziek)festivals. De Protestantse Gemeente Wageningen gebruikt de Grote Kerk elke zondag voor haar kerkdiensten.

Geschiedenis

De Grote Kerk is een driebeukige kruiskerk. Tussen het koor en het schip zit een dwarsbeuk, daardoor heeft de plattegrond van de kerk de vorm van een kruis. De eerste kerk op deze plek werd in romaanse stijl gebouwd, nadat Wageningen stadsrechten kreeg in 1263. In de 15de eeuw werd de kerk uitgebreid met een noordbeuk in gotische stijl. Deze zijbeuk is afgebroken toen de kerk bij de invoering van de reformatie in 1578 overging van de katholieken op de protestanten. In de 16de eeuw werd ook de rest van de kerk verbouwd in deze stijl. De onderste drie meter van de toren is van tufsteen en dateert nog uit de 13de eeuw. In de 19de eeuw werd de kerk vergroot met een smalle zuidbeuk.
In 1861-1862 werd de kerk gerestaureerd onder leiding van de architect L.H. Eberson, waarbij de toren werd voorzien van vier later sterk bekritiseerde puntgevels. De kerk heeft de status van rijksmonument. In 1810 kwam de kerk in bezit van de hervormde gemeente Wageningen. De toren bleef echter in bezit van de burgerlijke gemeente. Sinds april 2017 is de kerk, zonder de toren, eigendom van Oude Gelderse Kerken.

In mei 1940 werd de toren, een deel van de kerk en omliggende gebouwen door artillerie vanaf de Grebbeberg in puin geschoten, aangezien de toren een mogelijke uitkijkpost van de Duitse bezetter vormde. Hierop volgde een brand die bijna de hele kerk verwoestte. Het dak en de gewelven stortten vrijwel geheel in. Van de toren was alleen de romp blijven staan, de spits was naar beneden gekomen, evenals de drie klokken. Deze werden uiteindelijk door de bezetter omgesmolten tot oorlogswapens. In augustus 1941 begon men naar ontwerp van A.J. van der Steur met de wederopbouw van de kerk en de toren. De officiële heringebruikname was op 22 december 1943.
In april 1945 blies de Duitse bezetter tijdens de terugtocht de kerktoren op en werd opnieuw een deel van het schip zwaar beschadigd. In 1953-1954 werd de toren weer hersteld naar plannen van Van der Steur en Kleinhout. Op 4 juni 1954 werd de kerk officieel heropend. Op 1 augustus 1947 werd de zogenoemde Michielsklok aan de Grote Kerk geschonken door de gemeente Utrecht. Deze klok kwam uit de Buurkerk in Utrecht en is in 1542 gegoten door Johannes Tolhuis. In 1953 liet de gemeente twee nieuwe luidklokken gieten. De Michielsklok heeft de status van rijksmonument.

Herdenkingsraam
In een van de koorvensters bevindt zich het herdenkingsraam Bevrijding 1940-1945. Op 5 mei 1945 werd in Hotel De Wereld in Wageningen de capitulatie getekend. Ter herinnering hieraan werd een raam ontworpen door jhr. O.E.C.M.I. van Nispen tot Pannerden. Het werd op 5 mei 1987 door de toenmalige koningin Beatrix onthuld. Onderaan het raam staat de Grote Kerk in brand, als symbool voor het oorlogsgeweld in heel Nederland en de wereld. Daarboven staat een man die de kettingen van de bezetting verbreekt. Hij vertrapt het hakenkruis en de Duitse adelaar. De Davidster herinnert aan de vervolging van joodse Nederlanders.

Het orgel in de kerk is gebouwd door D.A. Flentrop. Hij had al in 1944 een orgel voor de kerk gebouwd, maar dit werd verwoest aan het einde van de oorlog. In 1955 plaatste hij een nieuw orgel. In 1993 is de intonatie herzien en in 2005 is het gehele orgel nagezien en schoongemaakt. Ook is toen de nog ontbrekende Trompet 8 op het pedaal toegevoegd. Al deze werkzaamheden werden door Flentrop Orgelbouw uitgevoerd. Het orgel heeft 35 registers, verdeeld over drie manualen en pedaal.

Bronnen
  • Kees Gast en Jean Gardeniers, ‘De Grote of Johannes-de-Doperkerk in Wageningen’, in: Venster, jaargang 15, 2017, nummer 3.
  • R. Stenvert, C. Kolman, S. Broekhoven en B. Olde Meierink,  Monumenten in Nederland; Gelderland. Zwolle, 2000
  • Website Stichting Grote Kerk Wageningen, www.grotekerkwageningen.nl

Markt 1, 6701 CX Wageningen

Contact, route en meer informatie

De Grote Kerk Wageningen is een verrassend veelzijdige monumentale locatie in het hart van Wageningen.

Geschikt voor een diversiteit aan activiteiten; cultureel, maatschappelijk, religieus en commercieel. Voor concerten, kerkelijke en burgerlijke huwelijken, rouwdiensten, recepties, modeshows, ledenvergaderingen, exposities, bedrijfspresentaties, een feestelijke borrel en tal van andere activiteiten.

In de kerk is plaats voor maximaal 640 personen.

Voor meer informatie: www.grotekerkwageningen.nl

Voor contact:
Locatiemanagement: info@grotekerkwageningen.nl
Frits Huijbers & Remco Zuijdgeest

 

In 2017 is een Wageningen-special van het kwartaalblad Venster uitgebracht. Klik hier om deze te bekijken.

Andere publicaties over de Grote Kerk:

Sporen gevonden van complete bouwgeschiedenis Grote Kerk, uit: Oud Wageningen, 2020-02

De omzwervingen van het middeleeuwse doopvont van Wageningen, uit: Oud Wageningen, 2020-01

Grote Kerk wordt 'volkspaleis', uit: Oud Wageningen, 2017-03

 

 

Adres van de kerk: Markt 1, 6701 CX Wageningen
Openingstijden: --
Erediensten: Elke zondag 09.30 uur en 18.30 uur
Bezoek (auto): Klik hier om uw route te plannen
Contactpersonen: Frits Huijbers & Remco Zuijdgeest (locatiemanagement)                  info@grotekerkwageningen.nl
Website: https://grotekerkwageningen.nl/
Reliwiki: https://www.reliwiki.nl

Print Friendly, PDF & Email