Lochem

De Grote of Sint-Gudulakerk, middeleeuwse stadskerk

Ligging

De kerk ligt aan de Markt in het centrum van Lochem.

Panoramafoto

Bekijk het interieur en exterieur van de Grote Kerk op deze 360°-foto.

Gebruik

De kerk is eigendom van Oude Gelderse Kerken en wordt gebruikt voor sociale en culturele activiteiten. Daarnaast worden er de gebruikelijke kerkdiensten gehouden, evenals rouw- en trouwdiensten.

Geschiedenis

De eerste schriftelijke vermelding van een kerk in Lochem dateert uit 1059, maar al in de negende eeuw heeft vermoedelijk een eenvoudig rechthoekig schuurkerkje bestaan. Deze houten kerk is aan het eind van de tiende eeuw vervangen door een duurzamer gebouw. In de 12de eeuw was sprake van een kleine tufstenen basiliek met een recht gesloten koor en een westtoren. Deze romaanse kerk is in de veertiende eeuw in fasen vervangen door een gotische constructie: een compacte kruiskerk met basilicale opzet. In 1478 werd aan de kerk een toren toegevoegd. De laatste grote externe verbouwing was waarschijnlijk na 1582, toen de kerk werd omgebouwd tot hallenkerk. In 1615 kreeg het godshuis het zwaar te verduren tijdens de stadsbrand, die Lochem bijna geheel in de as legde; een jarenlange herstelperiode volgde. In de 19de eeuw kreeg de kerk een nieuw bankenplan en zijn de hoge gotische vensters van gietijzeren ramen voorzien – elementen die bij de grote kerkrestauratie in de jaren 1972-1976 werden verwijderd. In 1976 kon de volledig gerestaureerde kerk weer in gebruik worden genomen.

De Grote Kerk is in 1966 aangewezen als rijksmonument (nummer 25920). In 2019 droeg de Protestantse Gemeente te Lochem het kerkgebouw over aan de Stichting Oude Gelderse Kerken.

Gebouw

De Grote Kerk is een driebeukige, laatgotische hallenkerk met driezijdig gesloten koor, nevenkoor en een half-ingebouwde toren. Van de oudste kerk resteren de twee meest westelijke schippijlers (mogelijk eind twaalfde eeuw). Het dwarsschip en huidige koor dateren van rond 1400. De oudste foto’s van de Grote Kerk tonen de imposante toren met een lage ingesnoerde naaldspits, waarschijnlijk de spitsconstructie die was aangebracht nadat een oorspronkelijk veel hogere spits was vernield door oorlogsgeweld of de brand van 1615. De kerktoren bestaat uit vijf geledingen, waarbij boven de ingang een spitsboogvenster is geplaatst. De toren wordt bekroond met een ingesnoerde naaldspits, die in 1903 aan de kerk is toegevoegd ten behoeve van een carillon. Dit was een schenking van de leerfabrikantenfamilie Naeff, destijds de grootste werkgever van de stad. Spitsboogvensters komen ook in de zij- en achtergevel terug, die worden afgewisseld met steunberen.

Restauraties

De laatste grote bouwkundige ingrepen vonden plaats in de jaren zestig en zeventig toen respectievelijk de toren en de kerk werden gerestaureerd. Vooral de kerkrestauratie was een ingrijpende aangelegenheid. Naast bouwtechnisch herstel werden ook reconstructies uitgevoerd. Zo keerden de veelhoekige koorsluiting van het zuidelijke zijkoortje, het rondvenster in de noordelijke transeptarm en de gotische natuurstenen venstervullingen terug. Ook het interieur ging grondig op de schop. Het negentiende-eeuwse bankenplan werd verwijderd en een aantal historische grafkelders is gesloopt. De werkzaamheden onder het maaiveld maakten het archeologisch onderzoek mogelijk dat licht wierp op de lange bouwgeschiedenis. Ook trof men talloze graven en grafkelders aan en een zeventiende-eeuwse klokkengietersput. Deze is via een glasplaat in de kerkvloer voor het publiek zichtbaar gemaakt.

Interieur

Het interieur wordt gedekt door kruisribgewelven en netgewelven. In de kerk is zowel een hoofdorgel uit 1758 (gemaakt door Gilman) als een koororgel uit 1807 (van Quellhorst) aanwezig. Een bijzonder inventarisstuk is een meer dan duizend jaar oude gedachtenissteen. Het gaat om een dikke zandstenen plaat, met in licht reliëf een menselijke figuur in een biddende houding. De omlopende tekst en de voorstelling van de biddende persoon duiden op het oorspronkelijke funeraire gebruik als gedachtenissteen voor een overledene. Daarnaast bezit de kerk verschillende middeleeuwse muurschilderingen. Enkele daarvan werden al herontdekt bij het witten van de kerkmuren in 1866. De schilderingen zijn al snel weer overgewit, maar opnieuw blootgelegd en hersteld tijdens de kerkrestauratie in 1972-1976. In het vijftiende-eeuwse torenportaal is een grote, fragmentarisch bewaarde afbeelding van het Laatste Oordeel aanwezig.

 Bronnen
  • CeesJan Frank, ‘De Grote of Sint-Gudulakerk in Lochem’, in: Venster, jaargang 17, 2019, nummer 2.
  • R. Stenvert, C. Kolman, S. Broekhoven en B. Olde Meierink,  Monumenten in Nederland; Gelderland. Zwolle, 2000

Markt 2, 7241 AW Lochem
Contact, route en meer informatie

Tweede blokje

 

Adres van de kerk: Markt 2, 7241 AW Lochem
Telefoonnummer: Elke zondag om 10.00 uur
Dominee: Wisselende voorgangers
Bezoek (auto): Klik hier om uw route te plannen
Contactpersoon: Dhr. M. (Martin) Lamers
T. (06) 538 62 443
martinlamers99@gmail.com
Website: www.kerklochem.nl
Reliwiki: http://reliwiki.nl

Print Friendly, PDF & Email