De Synagoge te Zutphen
|
|
Ligging
Aan de Diezerstraat staat de synagoge die is gebouwd in 1878 naar ontwerp van D. Lijsen. Van het gebouw is de begane grond in gebruik als depot ruimte, de verdieping als synagoge. De stad Zutphen is goed bereikbaar met auto, openbaar vervoer, trein en bus.
Gebruik
Sinds
1985 is de bovenverdieping van de Synagoge te Zutphen in gebruik bij de
joodse gemeente voor diensten, onderwijs en lezingen. Beneden is er een
ontvangst- en vergaderruimte en zijn er mogelijkheden voor (semi-permanente)
tentoonstellingen of exposities. Ook kan de benedenverdieping als kantoorruimte worden gehuurd.
Geschiedenis
Reeds
in de middeleeuwen kende Zutphen een kleine joodse gemeenschap. Van een
volwaardige joodse gemeente is echter pas sprake sinds het begin van de
negentiende eeuw. In mei 1798 kochten Asser Levie en Simon Vles een ‘huis
en wheere binnen Zutphen op de Nieuwstad op het plein bij de Eekmole,
uitkomende achter het huis van de Comparanten’. Er woonden toen zo’n
60 joden die nu in een eigen sjoel bijeen konden komen. Omstreeks 1810
waren dat er al 100, waardoor het gebouw te klein was geworden, men besloot
een grotere Synagoge te gaan bouwen.
In 1814 werd een nieuwe synagoge aan de Rosmolensteeg betrokken welke
grotendeels gebouwd werd met materiaal van de afgebroken sjoel op de Nieuwstad.
Kort
na de viering van het 60-jarig bestaan van de nieuwe synagoge werd weer
besloten tot nieuwbouw omdat de gemeente intussen was uitgegroeid tot
600 personen. Twee panden en erf aan de Halterstraat waren aangekocht
en in de tuin die uitkwam in de Dieserstraat werd de nieuwe synagoge gepland.
De beide bestaande panden deden dienst voor vergaderingen en godsdienstonderwijs.
De eerste steen van de nieuwe synagoge werd gemetseld op 17 juli 1878
en op 15 augustus 1879 werd de nieuwbouw ingewijd. Dagelijks werden er
drie diensten gehouden.
In de Tweede Wereldoorlog werd de gemeente gedecimeerd. In 1930 telde
zij nog 476 personen (2,4% van de totale bevolking), na afloop van de
oorlog slechts 60 en enkele jaren later waren dat er nog maar 30. In 1960
was 0,2% van de Zutphense bevolking joods. Na de oorlog werd besloten
om het Synagoge gebouw te verkopen omdat de resterende Joden niet meer
in staat waren een dergelijk kostbaar gebouw te herstellen en te onderhouden.
Het gebouw werd verkocht en er vestigde zich een machinefabriek in die
werkte met roestvrijstaal: S.A.B. genoemd (speciaal apparaten bouw). Tot
in het begin van de jaren 70 er een wet kwam, die niet langer toestond
dat industriepanden zich in de binnensteden bevonden.
In 1976 kocht de gemeente het pand voor sloop en woningbouw. Een Stichting
tot Behoud Synagoge Zutphen beijverde zich dit te voorkomen,men wilde
het voormalige Synagoge gebouw terugkopen van de Gemeente Zutphen voor
restauratie. De Rijksdienst voor de Monumentenzorg plaatste de Synagoge
op de voorlopige monumentenlijst en hiermee werd sloop voorkomen. Met
succes, want in 1982 werd de synagoge aangekocht van de gemeente en vervolgens
overgedragen aan de SOGK.
Exterieur/interieur
Karakteristieke
voorgevel met rondboogfriezen.
Restauraties
In
1922 werd het gebouw gerestaureerd, geschilderd en van elektrisch licht
voorzien. Na de oorlog raakte het gebouw in verval en werd ingericht als
bedrijfspand. In 1976 kocht de gemeente Zutphen het pand, dat vervolgens
werd gerestaureerd. Nadat de gemeente het gebouw dankzij succesvolle acties
en subsidies weer aan de joodse gemeente had verkocht, werd het in 1982
overgedragen aan de SOGK. Die nam vervolgens de restauratie- en inrichtingskosten
voor haar rekening. Op 15 december 1985 – op de achtste dag van het
Chanoekafeest – werden de lichten in de herbouwde sjoel ontstoken
en sindsdien gebruikt de joodse gemeente de bovenverdieping weer voor
diensten en lessen.
Bron
Voor het laatst bewerkt: 8 maart 2010