Toon menu
Stichting Oude Gelderse Kerken

Postbus 7005
6801 HA Arnhem
T 026-35 52 555
E info@oudegeldersekerken.nl

Stadswandeling Joods Zutphen

Tijdens de stadswandelingen Joods Zutphen loopt u langs gebouwen waar Zutphense joden geleefd, gewerkt, 'gekerkt' en ondergedoken gezeten hebben. Aan de hand van de panden krijgt u mooie, grappige en spannende verhalen te horen. In elk verhaal doemt onvermijdelijk de Tweede Wereldoorlog op.

Elk jaar organiseren de Plaatselijke Commissie van de SOGK in Zutphen - het bestuur van de Nederlands Israëlitische Gemeenschap (NIG) De Stedendriehoek - en de werkgroep Geschiedenis Joods Zutphen stadswandelingen door joods Zutphen. Tijdens de Open Monumentendagen 2014 lopen we mee met stadsgids Willem van Buuren.

Na een uitgebreide stop voor de synagoge – beginpunt en einde van de stadswandeling Joods Zutphen – en het Hof van Flodorf, lopen we de Nieuwstad in. ‘De Nieuwstad was een straat vol middenstand. En nog steeds trouwens’, vertelt stadsgids Willem van Buuren. ‘Voor de Tweede Wereldoorlog was dat voor een groot deel joodse middenstand: slagerijen, bakkerij Snatager op nummer 16, De nieuwe Bazar van Mozes en Bedshop De Duif, die er nog steeds zit.’ Meteen volgt de schaduwkant: ‘Alleen al uit deze straat zijn 24 namen bekend van joden die zijn opgepakt en weggevoerd.’

Stadswandeling Joods Zutphen - Vertrek bij de synagoge

Beklemmende brief

Van Buuren haalt een witte map vol foto's en krantenknipsels onder zijn arm vandaan. Hij slaat hem open bij een beklemmende brief van Herman Snatager aan zijn ondergedoken broer:

‘In Amsterdam zijn weer nieuwe razzia's geweest. Allen zijn zonder bagage doorgezonden naar Westerbork of naar Duitsland. Moeder wat overstuur door alle emoties. Het is teveel voor een normaal mens om te moeten verwerken.’

Stadswandeling Joods Zutphen - Stolpersteine in Zutphen
Gedenkstenen

In de Nieuwstad komen we de eerste 'Stolpersteine' tegen. Deze 'struikelstenen' liggen voor huizen waar joden woonden die zijn afgevoerd naar de Duitse vernietigingskampen en daar zijn vermoord. Niet alle gedenkstenen herdenken de Shoah (Hebreeuws voor 'vernietiging'). Een van de vier steentjes voor de Multivlaai herdenkt de 'kleine Shoah'. De kille ontvangst die veel joodse Nederlanders na hun terugkeer te wachten stond.

In het pand zat vroeger de koosjere slager Hamburger. Zijn dochter was de enige die de oorlog overleefde. Na de oorlog werd het haar niet gemakkelijk gemaakt om het familiebezit terug te krijgen. Haar steentje herdenkt deze kleine Shoah.

Stadswandeling Joods Zutphen - Luisteren naar de voddenkoopman

Voddenkoopman

Op weg naar de Barlheze passeren we een hoekhuis met een grappig muurmonument voor de lorrenboer Meyer Lipschits. Achter het raam hangt een geplastificeerd printje:

Trek touwtje (onder vensterbank)
ÉÉN
keer voor lied & wacht 10 seconden.

Dan schalt de stem van de joodse voddenkoopman opnieuw door de straten. Nou ja, schallen... we moeten onze oren bijna tegen de muur aan leggen. Meyer Lipschits kwam als middendertiger naar Zutphen. Van 1866 tot zijn overlijden in 1906 was hij lorrenboer. Zijn kinderen zijn allemaal vermoord in de vernietigingskampen.

Benieuwd naar de andere verhalen?

Wilt u ook de andere verhalen horen? Loop dan zelf een keer mee met de stadswandeling Joods Zutphen. Bekijk de Agenda als u wilt weten wanneer de volgende stadswandeling is.