Toon menu
Stichting Oude Gelderse Kerken

Postbus 7005
6801 HA Arnhem
T 026-35 52 555
E info@oudegeldersekerken.nl

Martinuskerk of Maartenskerk, Rijswijk

Imposante middeleeuwse kerk met 19de-eeuwse aankleding

Ligging

Het dorp Rijswijk, gelegen bij de kruising van de Lek en het Amsterdam-Rijnkanaal, is een van de veertien kerkdorpen binnen de gemeente Buren. Komend vanaf de pont die Rijswijk met Wijk bij Duurstede verbindt, is het witte kerkje met haar scheefstaande toren niet te missen.

Gebruik

De kerk wordt gebruikt voor erediensten van de Hervormde Gemeente van Rijswijk. Daarnaast stelt de Plaatselijke Commissie Rijswijk van SOGK de Martinuskerk open voor sociale en culturele activiteiten. Ook kunnen er huwelijksdiensten plaatsvinden (zie kader).

Rijswijk

Geschiedenis

Volgens overlevering zou de kerk in Rijswijk zijn gesticht door Switbertus (713), een metgezel van Willibrordus. Op de lijst van Utrechtse kerkgoederen uit 866 komt de kerk te Riswiic voor, gewijd aan Martinus van Tours. Ze is dan een dochterkerk van die van Wijk bij Duurstede. Van een zelfstandige parochie is in de archieven pas sprake in 1348. Latere kerken zijn gebouwd met materiaal van de oudere. De huidige driebeukige vorm stamt uit het midden van de zestiende eeuw, toen in het door overstromingen en oorlogen geteisterde gebied het evenwicht hersteld was. In 1852 was de toestand van de kerk zorgelijk, omdat de toren gevaarlijk ging overhellen. In 1860 volgde een ingrijpende verbouwing. De kerk werd in 1989 overgedragen aan de SOGK.

Exterieur en interieur

De Martinuskerk is een driebeukige middeleeuwse pseudobasiliek uit het midden van de zestiende eeuw met een driezijdig gesloten koor. Het is een van de fraaiste typen van de Gelders-Nederrijnse gotiek. De onderbouw van de opvallend slanke toren - in de loop der tijd behoorlijk verzakt - stamt uit de veertiende eeuw. Een gemetseld netgewelf - opmerkelijk voor een kleine dorpskerk - geeft de kerk het karakter van een feestelijke ruimte.
Klok en uurwerk van de firma Van Bergen uit Heiligerlee werden in 1887 aangebracht. In de Tweede Wereldoorlog werd de luidklok door de Duitsers weggehaald. De huidige klok werd gegoten in 1949 door de firma Van Bergen te Midwolda.
In 1869 werden de stoelen vervangen door de huidige banken. Ook werd een nieuwe preekstoel met klankbord geplaatst, waardoor een typisch 19e-eeuwse preekkerk is ontstaan. Boven de preekstoel is het in 1658 door Johan Joosten van Kothen voor '33 gulden en 7 stuivers' vervaardigde Tiengebodenbord aangebracht, dat ook aan de achterkant is beschreven. Een predikantenbord vermeldt de namen van de predikanten van 1618 tot heden.
In het koor staat de graftombe van het echtpaar Van Brakell-Van Borssele uit 1695. De bij de restauratie teruggevonden grafzerk van Johan van Heteren en zijn vrouw Catharina van Wijhe uit 1526 is de oudste van het gebouw. Het door de firma Witte gebouwde orgel werd in 1875 geplaatst.
Bekijk het exterieur en interieur van de Martinuskerk in Rijswijk op de 360º panoramafoto.

Restauraties

In de jaren dertig van de vorige eeuw is de kerk opnieuw gepleisterd met te veel cement bevattende mortel. Mede hierdoor en door ernstige zettingen was aan het einde van de vorige eeuw een grondige restauratie noodzakelijk. Deze ingrijpende restauratie startte in 1991 en werd voltooid in 1993. Bij die restauratie bleek dat de toren 1.20 meter uit het lood stond. De restauratie heeft voor een belangrijk deel bestaan uit het aanbrengen van een fundatieframe onder het hele gebouw. Daarbij bleef de stijl van het gebouw geheel behouden. Die komt des te beter tot zijn recht door de smaakvol gekozen kleurencombinatie van pleisterwerk en natuursteen, die het ontbreken van mooi metselwerk ruimschoots vergoedt. Ook het orgel werd ingrijpend onder handen genomen en in november 1996 opgeleverd. Ter herinnering aan de totale restauratie (1989-1996) is een herinneringsplaquette geplaatst.

Bronnen

Beschrijvingen van de kerk door drs. A.G. Schulte en J. Hogendoorn

Adres van de kerk:Kerkstraat 15, 4023 AP Rijswijk
Openingstijden:Tijdens erediensten en op afspraak
Erediensten:Op 26 zondagen per jaar om 10.00 uur
Predikant:Mw. ds. G. van der Velde
Contactpersoon:J.D.A. Smits, tel. (0345) 55 82 31, e-mail bouwdeskundigen@gmail.com
Website:www.martinuskerk-rijswijk.nl
Reliwiki:www.reliwiki.nl/index.php?title=Rijswijk,_Kerkstraat_2_-_Martinus
Bezoek (auto):Klik hier om uw route te plannen