Toon menu
Stichting Oude Gelderse Kerken

Postbus 7005
6801 HA Arnhem
T 026-35 52 555
E info@oudegeldersekerken.nl

De Kluntjespot, Haarlo

Kruispunt van religie, cultuur en natuur

Ligging

De Oude Kerk van Haarlo is een klein achtkantig kerkje, bijgenaamd de Kluntjespot. Deze naam is ontleend aan de eveneens achtkantige klontjesbus of suikerpot, zoals die vroeger in gebruik was in veel gezinnen. Het kerkje staat tussen statige eikenbomen op een natuurlijke verhoging aan de rand van het kleine dorp Haarlo. De ligging, de mooie sierbestrating rondom en de ronde opstelling van de banken maken dit kerkje tot een bijzonder monument.

oude kerk haarlo kluntjespot

Gebruik

De protestantse gemeente Haarlo en Waterhoek komt nog steeds bijeen in de Oude Kerk. Op de meeste zondagen is er een kerkdienst; de precieze data en voorgangers staan vermeld op de website van de streekgemeente.

De Plaatselijke Commissie (PC) van de Stichting Oude Gelderse Kerken (SOGK) in Haarlo ontwikkelt daarnaast ook andere activiteiten. Met deze activiteiten kan het dagelijks onderhoud van de kerk gedekt worden.

Geschiedenis
In 1383 werd al gesproken over een kapel in de omgeving van Haarlo. Tijdens de reformatie werd de kapel vanaf 1558 voornamelijk nog als school en vergaderruimte gebruikt. In 1823 werd de kapel in het voorjaar afgebroken en in de zomer weer opgebouwd. Op 10 augustus 1823 gingen de mensen van Haarlo weer naar hun kapel ter kerke.

Van kapel tot kerk
In 1855 ontstond onder de bewoners van de buurtschappen Haarlo en Waterhoek de wens dat de kapel tot kerk werd verheven. Ze slaagden erin het geld bij elkaar te krijgen en bouwden de kerk op de plaats van de kapel. De kerk kreeg een vorm die in de negentiende eeuw bijna niet voorkomt, want het is een achtkantig kerkje. Protestantse kerken werden in de zeventiende en achttiende eeuw vaak gebouwd op een veelzijdig symmetrische plattegrond, maar in de negentiende eeuw kwam dat bijna niet meer voor.

Rijksmonument
Op 7 mei 2001 is de Kluntjespot in Haarlo aangewezen als Rijksmonument (nummer 516436) omdat het van architectuurhistorische waarde is en een goed en gaaf bewaard voorbeeld van een eenvoudig kerkgebouw. Op 10 oktober 2015 is de Kluntjespot overgedragen aan de Stichting Oude Gelderse Kerken (SOGK).
Exterieur en interieur

De kerk in Haarlo is opgetrokken in baksteen, gemetseld in kruisverband. Het gebouw heeft een eveneens achthoekig tentdak dat met gesmoorde Hollandse pannen is belegd. Bovenop het dak staat een klein met zink en lood bekleed torentje, met daarop kruis en haan. In het torentje hangt een monumentale klok, vervaardigd door G.T. Van Heuvel in 1857.

De kerk heeft neoclassicistische kenmerken, zoals de achthoekig gevormde plattegrond met pilasters op de hoeken. In vier van de acht gevels bevindt zich een groot spitboogvenster met een gietijzeren raamwerk met vorktraceringen, een neogotisch motief.

In het geheel van de achtkant is ook de consistoriekamer verwerkt, evenals twee halletjes en een trap naar de orgelgalerij. De banken hebben de vorm van een cirkelsegment en staan opgesteld in drie rijen die op de preekstoel zijn gericht.

Interieur Kluntjespot Haarlo

Preekstoel en doopvont
De preekstoel is vervaardigd door L. te Molder. Aan de preekstoel hangt een koperen bakje. In de zeventiende en achttiende eeuw was het gebruikelijk een doopbekken aan de preekstoel te bevestigen. Mogelijk was dit bakje het oude doopbekken. Na het in gebruik nemen van een apart doopvont werd daarin lange tijd het doopgeld gelegd. Het huidige doopvont bestaat uit een houten zuil met een zilveren schaal.

Orgels
In de kerk staat een monumentaal kabinetorgel, gebouwd in 1765 door H.H. Hess uit Gouda. Het is in 1994 als monument aangewezen. Het unieke aan dit kabinetorgel is dat het bijna compleet bewaard is gebleven. Alleen de deurtjes, die op de buitenstijlen van de grote deuren scharnieren en de pijpvelden blinderen, ontbreken helaas.

toetsen kabinetorgel kluntjespot haarlo

Op de galerij is in 1986 een tweede orgel geplaatst. Doordat de twee kerken in Haarlo samengingen, kwam dit orgel voor de kerk beschikbaar. Zondags worden de beide orgels door H. Koier bespeeld om ze alle twee in goede conditie te houden.

Restauraties

De Kluntjespot in Haarlo is al meerdere keren gerestaureerd. In 1987 is het liturgisch centrum van de kerk vergroot en van plavuizen voorzien. De ingangen werden opnieuw ingericht en de consistoriekamer gerenoveerd.

De laatste grote restauratie is in twee fasen uitgevoerd. In 2007 zijn het schilderwerk, het torentje en het voegwerk aangepakt. Binnen zijn een keukentje en een toilet aangebracht. De tweede en meest ingrijpende fase betrof in 2012-2013 de binnenkant van het gebouw, waarbij het gehele stucwerk is vervangen, de vloer van de consistoriekamer is aangepast en in de kerkruimte een nieuwe vloer met vloerverwarming is aangebracht.

Bronnen
Carla van Welzenis, ‘De Kluntjespot, de kerk van de Hervormde Gemeente te Haarlo en Waterhoek; een bijzonder monument verscholen tussen het groen in de Achterhoek’, in: Venster, jaargang 13, 2015, nummer 4.
Adres van de kerk:Wolinkweg 19, 7273 SL Haarlo
Contactpersoon verhuur en acti:Gerrit Dekker, Koster, tel. (06) 49860971 of (0545) 261450, e-mail gdekker5@kpnmail.nl
Reliwiki:reliwiki.nl/index.php/Haarlo,_Wolinkweg_19_-_Oude_Kerk
Bezoek (auto):Klik hier om uw route te plannen