Toon menu
Stichting Oude Gelderse Kerken

Postbus 7005
6801 HA Arnhem
T 026-35 52 555
E info@oudegeldersekerken.nl

Maartenskerk, Etten

Kerk met tien eeuwen historie

Ligging

Het dorp Etten is een van de kernen in de gemeente Oude-IJsselstreek. Etten ligt aan de Oude IJssel en beschikt over een goede ontsluiting per auto vanaf de A18 en openbaar vervoer (trein en bus).

Gebruik

In de Maartenskerk van Etten vinden regelmatig exposities en concerten plaats (ruim 100 zitplaatsen). De kerk is momenteel in gebruik bij de Protestantse Gemeente Etten/Terborg/Ulft die er haar zondagse erediensten viert. Er is ook ruimte voor huwelijks- en begrafenisdiensten voor alle gezindten (zie kader).

Maartenskerk Etten

Geschiedenis

De huidige kerk staat al ruim vijfhonderd jaar op de plaats waar rond het jaar 1000, en wellicht al daarvoor, een kerkje stond. De Maartenskerk werd gebouwd rond 1440, waarschijnlijk op last van Willem II van der Leck, Heer van den Bergh. Over het collatierecht (het recht om een priester - of dominee - te benoemen) is eeuwenlang strijd geleverd tussen de huizen Bergh en Wisch.

Plunderende soldaten
Omstreeks 1600 - een onrustige tijd in de Achterhoek met plunderende troepen - kwam de kerk in ‘gereformeerde’ handen. Ook de Ettense kerk ontkwam niet aan plunderingen, maar enkele tientallen jaren later was de schade grotendeels hersteld. Een van de eerste predikanten was Ioachimo Grapenitz.

Een deel van de kerk werd in 1787 afgescheiden voor onderwijs aan kinderen. De afscheidingsmuren zijn bij de restauratie in de jaren vijftig van de vorige eeuw verwijderd. Een hevige brand in 1841 zorgde ervoor dat het gehele dak van de kerk instortte. Sinds 1996 is de SOGK eigenaar van de kerk.

Exterieur en interieur

De Maartenskerk is een gotische kerk, gedeeltelijk van tufsteen, gedeeltelijk gemetseld in baksteen. De kerk heeft een kloeke, vierkante romaanse toren uit de 12de eeuw van vier delen (drie tufsteen, een baksteen), gedekt door een ingesnoerde naaldspits. Twee luiklokken stammen uit 1393 en 1403. Aan de zuidzijde is een gotisch portaal.

Het gotisch schip heeft een versmald, 5/8 gesloten koor. De ribben van de kruisgewelven steunen op kraagstenen, waarvan er enkele wellicht stammen uit de elfde eeuw. De in 1950 gebouwde consistoriekamer is gebouwd met stenen van de tijdens de oorlog verwoeste Eusebiuskerk in Arnhem.

De fraaiste interieur-onderdelen zijn:

  • het vijftiende-eeuwse sacramentshuisje van trachiet en tufsteen,
  • de achthoekige eikenhouten spreekstoel uit 1628,
  • en het orgel dat naar een contract uit 1843 gebouwd werd door de vermaarde orgelbouwer Carl Friedrich August Naber.

Bij de restauratie in de jaren vijftig van de vorige eeuw kreeg de kerk van de N.H. Gemeente Franeker onder meer een prachtige doopvont cadeau, dat in het koor werd geplaatst.

Virtueel bezoek aan de Maartenskerk
Bekijk het exterieur en interieur van de Maartenskerk in Etten op de 360º panoramafoto.

Restauraties

Verwoestingen tijdens de Tachtigjarige Oorlog werden vrij snel hersteld. Zo ook de schade door de brand in 1841, toen het dak van de kerk instortte en meteen werd gerepareerd.

Getroffen door granaten
Tijdens de Tweede Wereldoorlog is in en om de kerk gevochten, waarbij het gebouw zwaar beschadigd werd. De kap werd meermaals door granaten getroffen en enkele gewelven stortten in.

In de jaren vijftig van de vorige eeuw werd de kerk gedeeltelijk gerestaureerd. Onder meer werden de scheidingsmuren voor de school (1787) gesloopt. De Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek deed bij die gelegenheid opgravingen met interessante aanwijzingen voor de geschiedenis van de kerk.

Het Naber-orgel deed meer dan anderhalve eeuw dienst voordat het tijdens de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd werd. Het klonk weer als vanouds na een restauratie door orgelbouwer Van Vulpen in 1949-1956, en is in 2010 opnieuw gerestaureerd. De restauratie van de kerk is in 2003 voltooid.

Bronnen

F.X.M. van Blaricum, 'Geschiedenis van de parochie van de H. Martinus te Etten'. In: Bijdragen en mededelingen Gelre, LI, 1951

Over de historie van de Kerk: ‘1000 jaar kerk in Etten’, door G. van Essen (2003). Deze publicatie is te bestellen via de contactpersoon van de kerk (kosten: € 12,50).

Adres van de kerk:Oudekerkstraat 2A, 7075 AB Etten
Openingstijden:Op afspraak
Erediensten:Eens per twee weken, op zondag om 10.00 uur
Dominee:Mw. ds. P. Israël
Contactpersoon:Dhr. H. (Henk) Eelderink, tel. (06) 22 229 052, e-mail info@oudekerketten.nl
Website:www.oudekerketten.nl
Reliwiki:www.reliwiki.nl/index.php?title=Etten,_Dorpsstraat_23_-_Maartenskerk
Bezoek (auto):Klik hier om uw route te plannen