Toon menu
Stichting Oude Gelderse Kerken

Postbus 7005
6801 HA Arnhem
T 026-35 52 555
E info@oudegeldersekerken.nl

Oude Sint-Victorkerk, Batenburg

Unieke collectie kleurige rouwborden

Ligging

Verscholen tussen de bomen en eeuwenoude huisjes ligt de oudste kerk van Batenburg: de Sint-Victorkerk. Batenburg is gelegen in het Land van Maas en Waal. Het heeft een zeer aantrekkelijke historische stadskern en is aangewezen als beschermd stadsgezicht.

Oude Sint Victorkerk Batenburg

Gebruik

Van mei tot september is de Sint-Victorkerk in Batenburg elke zondagmiddag geopend voor een bezoek. De koster geeft op verzoek rondleidingen. In de kerk zijn enkele informatieve publicaties en curiosa te koop. Daarnaast is het kerkje te huur voor bruiloften, lezingen en concerten. De PKN gemeente Wijchen, Leur, Batenburg gebruikt de kerk voor diensten.

Geschiedenis

Volgens de legende zou Sint Willibrord in eigen persoon de heer van Batenburg tot het christendom hebben bekeerd. De oudste Batenburgse kerk zou dan ook aan deze ‘apostel der Lage Landen’ zijn gewijd. In de middeleeuwen kreeg de kerk sterke banden met de dom van Xanten. Daarmee werd Sint Victor de naamgever van de kerk. Het oorspronkelijke zaalkerkje is aan de westzijde uitgebreid tot de huidige ingangspartij.

Halverwege de vijftiende eeuw (1443/44) slaagde heer van Batenburg, Dirk II van Bronkhorst, erin via de aartsbisschop van Keulen de kerk te verheffen tot kapittelkerk met een deken en zes kanunniken. Het kapittel kreeg rechten en inkomsten uit de kerk en o.a. het patronaatsrecht over de kerken van Horssen en Maasbommel. In 1507 volgden nog enige privileges van hertog Karel van Gelre. Het kerkgebouw werd vergroot met twee zijbeuken.

Plundering en beschieting
In de Tachtigjarige Oorlog kiezen de heren van Batenburg de kant van de Hervorming. Herman van Bronckhorst laat in 1566 de kerk plunderen. In 1600 wordt de kerk gebombardeerd door prins Maurits. In 1608 krijgt Batenburg zijn eerste predikant: Wilhelmus Isfordink.

De herbouw van het schip is in 1612 voltooid, de consistoriekamer in 1619, het jaar waarin ook de grafelijke grafkapel is ingericht. Het gotische koor werd niet opnieuw opgebouwd en de toren werd van een tentdak voorzien. Daarna breekt voor de Batenburgse kerk een periode van rust en stabiliteit aan.

Negentiende-eeuws schooltje als onderduikadres
In de negentiende eeuw werden de toren en de westeinden van het schip van de rest afgescheiden en heringericht. De noordelijke ruimte kreeg aan de westmuur een schoorsteen en een schuifraam, waardoor ze bruikbaar werd als schoollokaal. Het schooltje kreeg een eigen ingang aan de noordkant met een portaaltje voor de klompen.

In de Tweede Wereldoorlog diende de kerk als onderduikadres voor een joods echtpaar uit Amsterdam. Zij sliepen in het schooltje, verbleven overdag in de consistoriekamer en hielden contact met de tegenoverliggende Custerie via signalen. Tijdens kerkdiensten verbleven ze op de zolder. De toenmalige koster en zijn vrouw (H. van de Bovenkamp en H.C. van de Bovenkamp-van der Schie) hebben anderhalf jaar voor deze mensen gezorgd.

De kerk is in 1979 overgedragen aan de SOGK.

Exterieur en interieur

De Sint-Victorkerk is oorspronkelijk een zaalkerkje. In de dertiende eeuw werd het kerkgebouw uitgebreid met een ingangspartij met dichtgezette spitsboogvensters. Aan de oostkant werd de kerk uitgebreid met een gotisch koor en een uitbouw voor de sacristie. De twee zijbeuken, de noorderzijkapel en de inpandige toren stammen uit het begin van de zestiende eeuw. In 1714 werd tegen de zuidbeuk nog een portaaltje gebouwd.

Een luidklok uit de achttiende eeuw werd door de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog versmolten. Het hout van de klokkenstoel werd hergebruikt als avondmaalstafel. De andere luidklok (uit de zeventiende of achttiende eeuw) is nog aanwezig.

Nederlands oudste ridderzerk
Uit 1429 stamt de grafzerk van Gijsbert van Bronckhorst Batenburg. Het is de oudste grafzerk van een ridder in Nederland. Het romaanse doopvont is dertiende-eeuws.

Een reeks fraaie rouwborden (1635-1756) getuigt nu nog van de relatieve rust waarin de kerk onder meer de Franse revolutie aan zich voorbij zag gaan. Ook de zeventiende-eeuwse grafzerken bleven ongemoeid. Ook de rest van het meubilair (preekstoel, doophek, lezenaar, banken, waaronder de gravenbank) is nog uit de zeventiende eeuw overgebleven. Zo ook het glas-in-loodpaneel boven het zuidportaal.

Uit de achttiende eeuw dateren het De Crane-orgel (1770) met beeldhouwwerk van Petrus Verhoeven uit Uden en het hout van de avondmaalstafel (uit de klokkenstoel van de geroofde klok). Uit de negentiende en twintigste eeuw stammen de predikantenborden met de namen van alle predikanten sinds 1608. Het zeventiende-eeuwse uurwerk werd in 1910 vervangen.

Panoramafoto van het exterieur en interieur
Bekijk het exterieur en interieur van de Oude Sint-Victorkerk op een 360º panoramafoto.

Restauraties

De laatste restauratie, exclusief het orgel, is in 1984 afgerond.

Adres van de kerk:Kruisstraat 7, 6634 AG Batenburg
Openingstijden:Op afspraak via contactpersoon
Erediensten:Eens per twee weken, op zondag om 9.30 uur
Dominee:Ds. M. Luijk
Contactpersoon:J. van de Bovenkamp, tel. (06) 159 499 46, e-mail jan@vdbovenkamp.info
Website:www.trouweninbatenburg.nl
Reliwiki:www.reliwiki.nl/index.php/Batenburg,_Kruisstraat_7_-_Hervormde_Sint-Victorkerk
Bezoek (auto):Klik hier om uw route te plannen