Toon menu
Stichting Oude Gelderse Kerken

Postbus 7005
6801 HA Arnhem
T 026-35 52 555
E info@oudegeldersekerken.nl

Dorpskerk, Aerdt

Dorpskerk

Ligging

De kerk ligt aan de groene Kerkweg in het kleine dijkdorp Aerdt.

Aerdt_NHkerk_ext_zuidoostz_CvG_2016_3907 V
Foto © Carel van Gestel, 2016

Gebruik
De kerk is eigendom van de Stichting Oude Gelderse Kerken (SOGK) en wordt gebruikt voor sociale en culturele activiteiten. Het monumentale gebouw is te huur voor bijvoorbeeld exposities, concerten en huwelijkssluitingen. Daarnaast kunnen er incidenteel kerkdiensten plaatsvinden. Ook kunnen er huwelijksdiensten en uitvaartdiensten plaatsvinden.
Geschiedenis

De oudste delen van de kerk dateren van rond 1300. In 1609 ging de kerk, die oorspronkelijk aan Sint-Helena was gewijd, over naar de hervormde gemeenschap. Deze kleine gemeente moest voortaan de kerk onderhouden. Dat lukte amper. De kerk werd bouwvallig, alleen kleine reparaties werden door de jaren heen uitgevoerd.

Sloopplannen verijdeld

In 1926 dreigde zelfs het einde, toen de kerkenraad de restauratieplannen vanwege de crisis niet kon doorzetten en daarom voorstelde het gebouw af te breken en ter plaatse een nieuwe kerk te bouwen. Maar architect G. Feenstra, aan wie advies werd gevraagd, vond dat de kerk (‘een juweeltje van middeleeuwse bouwpracht’) behouden moest blijven.

Rijksmonument sinds 1969

De kerk in Aerdt is in april 1969 aangewezen als rijksmonument (nummer 21959). In 2017 droeg de Protestantse Gemeente Rijnwaarden de kerk over aan de SOGK.

Exterieur en interieur

De kerk in Aerdt is een tweebeukige kerk. Heel hoog in een van de noordelijke steunberen van het schip is een nisje aangebracht met een natuurstenen omlijsting, mogelijk uit de zestiende eeuw. Op de steunbeer rechts van de zij-ingang bevindt zich een kleine, ronde zonnewijzer van Baumbergersteen.

Vijftiende-eeuws gotisch koor

Het koor in het oostelijke deel van de kerk is hoog en driezijdig gesloten. Aan de noordzijde is het middelste van de drie vensters dichtgemetseld. De ruimte is overwelfd waarbij de gewelfribben rusten op kraagstenen met sierlijk bladornament uit de vijftiende eeuw. De sluitstenen van het koor zijn voorzien van onbewerkte wapenschildjes.

Het schip is lager dan het koor, maar een zijbeuk aan de zuidzijde maakt de ruimte extra breed. In de muren van het schip zijn twee, drie of vier lagen tufsteen afgewisseld met meerdere lagen baksteen. Het schip is overwelfd met kruisribgewelven die rusten op gebeeldhouwde kraagstenen en op de zware ronde zuilen. Enkele van die kraagstenen zijn gebeeldhouwd met fantastische koppen.

Preekstoel is een allegaartje

De preekstoel is samengesteld uit onderdelen die uit verschillende tijden dateren. Ze zijn van wisselende en op enkele plaatsen van hoge kwaliteit. De steun van de lessenaar is rijk besneden en ook de voet is voorzien van weelderig houtsnijwerk dat zeventiende-eeuws lijkt.

Aerdt_NHkerk_int_orgel_venster_CvG_2016__3978 V (2)
Foto © Carel van Gestel, 2016

Orgel grotendeels origineel

Het orgel, dat zich bevindt in de daarvoor speciaal gebouwde galerij, is in 1843 gemaakt door H.C. Haffmans. Het bestaat uit één handklavier en een (kort) aangehangen pedaal. Ook het orgel is herhaaldelijk gerestaureerd. Toch dateren de meeste pijpen nog uit de bouwtijd.

Restauraties

In 1934 vond een gedeeltelijke restauratie plaats, dankzij subsidies van het Rijk, de provincie en een aantal kleine instellingen en particulieren. De leien op het dak zijn vervangen. Ook zijn de ijzeren ramen in de vensters verwijderd en vervangen door een stenen indeling. Onder de orgelgalerij werd een kleine consistoriekamer ingericht met een trap naar het orgel. Van de toren werden alleen het houtwerk en de dakbedekking gerepareerd; er was geen geld om de verhoging van de toren af te breken.

In 1988 volgde een grote restauratie waarbij algeheel herstel wordt uitgevoerd. Ook zijn toen de in 1876 toegevoegde steunberen van de toren verwijderd. In 2003 werd het interieur opgeknapt, onder meer met eikenhouten kerkbanken uit Tuindorp bij Lobith.

Bronnen
  • M. Witteveen, ‘De Nederlands-hervormde kerk in Aerdt; een droevig verhaal met goede afloop’, in: Venster, jaargang 15, 2017, nummer 1.
  • R. Stenvert, C. Kolman, S. Broekhoven en B. Olde Meierink, Monumenten in Nederland; Gelderland. Zwolle, 2000.
Adres van de kerk:Kerkweg 26, 6913 AK Aerdt
Openingstijden:Tijdens exposities van de Kunstkring Het Gelders Eiland en op afspraak via de secretaris (zie hieronder).
Secretaris en kerkverhuur:Dirk Bolt, tel. (0316) 54 17 40, e-mail d.bolt2@upcmail.nl
Bezoek (auto):Klik hier om uw route te plannen